Begin 2026: Interview dat Lisa Vos maakte voor ‘Uitvaartbranche’ over de levenseindedoula:

“Geen concurrentie, wél aanvulling: de rol van de levenseinde doula
Death doula’s zijn in de Verenigde Staten en Engeland al geen onbekenden meer: zij begeleiden mensen in hun laatste levensfase, bieden steun, troost en richting, en doen dat buiten de medische kaders om. In Nederland staat het beroep nog in de kinderschoenen, en zien sommige uitvaartprofessionals het aanvankelijk met argwaan. Pionier Jetty Oosterman, zelf levenseinde doula en ook trainer, benadrukt echter dat ze juist verbinden en ondersteunen, en daarmee een waardevolle aanvulling zijn op de bestaande zorg. ,,We verstoten niemand.” 
Noem haar alsjeblieft geen ‘death doula’. Het Engelse woord dekt volgens Jetty Oosterman de lading niet: te hard, te kil, te confronterend. De Terwoldse spreekt liever over levenseinde doula. Ze is er namelijk niet alleen voor het moment van sterven, maar voor het hele proces ernaartoe. ,,Het is echt iets anders dan een stervensbegeleider. Vaak kom ik al in beeld na een slechtnieuwsgesprek.”
Dat Jetty zelf de noemer bepaalt, zegt veel. Haar werk – en eigenlijk dat van elke doula – is niet te vangen in strakke kaders. Ze kennen geen vast takenpakket. ,,Elke levenseinde doula doet het anders, afgestemd op de persoon die tegenover hem of haar zit. ‘Wat heb jij nú nodig?’ is de enige leidraad.”
Quote: ‘Ik heb als doula een keer 52 uur naast iemand gezeten. Dat mag geen enkele professional’
Het ene moment gaat een doula mee naar het ziekenhuis voor een gesprek met een arts, het andere moment maakt de doula samen met degene die komt te overlijden een wandeling. Soms ruimt ze wat op in huis, soms probeert ze het gesprek op gang te brengen tussen partners die elkaar tegen het einde lijken te verliezen. ,,Maar het kan ook zijn dat iemand een groot geheim met zich meedraagt,” vertelt Jetty. ,,Iets wat hij of zij niet met de partner wil delen, maar wel van zich af wil praten. Stel dat je een geheime affaire hebt. Nu, ziek en afhankelijk, met voortdurend mensen om je heen, kun je niet meer zelf bellen. Dan kan het een opluchting zijn om, bij wijze van spreken, nog even aan je minnares te laten weten: ‘sorry schat, het is einde verhaal hier.’ Ook daarin kan ik iets betekenen. Nogmaals: ons werk is niet in een hokje te vangen.”
Wat Jetty wél kan vertellen, is wat een levenseinde doula absoluut niet is. ,,Wij zijn geen zorgverleners”, zegt ze stellig. ,,Waar de reguliere zorg werkt met regels, protocollen en tijdschema’s, beweegt een doula daar juist buiten. Ons werk is ook zeker niet medisch of adviserend, ook niet bij een gevoelig onderwerp zoals een euthanasietraject. Dat is al goed geregeld in Nederland. Een doula richt zich op wat daarbuiten ligt. We zijn er precies dáár waar de zorg ophoudt.”
Volledig autonoom
Dat brengt Jetty, die zich momenteel vooral richt op het trainen van andere levenseinde doula’s, bij het onderwerp tijd. ,,In de zorg is er vaak weinig tijd. Verpleegkundigen wisselen om de paar uur van dienst, gesprekken zijn kort. Een doula is juist wél die stabiele factor. Ik heb een keer 52 uur naast iemand gezeten. Die vrouw kende niemand in Nederland en had zoveel angsten. Geen enkele professional die dat kan. Die dat mág”, verbetert Jetty zichzelf. ,,Aan een doula zit geen tijdslimiet. Je bent autonoom.”
Regelmatig is de Terwoldse  aanwezig in de laatste uren van iemands leven. ,,De dood is natuurlijk niet te plannen. Je kunt nooit garanderen dat je erbij bent. Maar als het lukt, is dat heel bijzonder. Ik zet iemand in zijn kracht voor het sterven. Angsten wegnemen is daarbij een onderdeel. Een mens lijdt het meest onder het lijden dat hij vreest.”
Ze vertelt over situaties waarin mensen bang waren om te stikken of pijn te ervaren. ,,Die angst kan heel groot zijn, maar het gebeurt eigenlijk bijna nooit. Als je daarover praat, kun je al veel spanning wegnemen. Soms bespreek ik met de huisarts wat nodig is om alles in goede banen te leiden.”

Quote: ‘Naasten zijn vaak minstens zo bang. Ze willen het goed doen, maar weten niet altijd hoe’ 

Jetty is er overigens niet alleen voor degene die sterft, maar ook voor de mensen eromheen. ,,Naasten zijn vaak minstens zo bang,” zegt ze. ,,Ze willen het goed doen, maar weten niet altijd hoe. Ze dringen bijvoorbeeld eten aan, terwijl iemand aan het sterven is. ‘Wel blijven eten mam’, klinkt het dan. Nee, mam gaat niet dood omdat ze niet eet – mam eet niet omdat zij doodgaat. Je kunt het wel rekken, maar voor wie doe je dat?” ,,Vaak ligt de grootste taak vaak bij de mensen eromheen,” zegt Jetty. ,,Zij moeten leren loslaten, leren zien dat sterven een natuurlijk proces is. Juist dát besef brengt rust, ook bij degene die komt te overlijden. En als iemand dat punt bereikt – dat moment van echt kunnen loslaten – dan is dat zo mooi, zelfs heerlijk.” In de Verenigde Staten is de levenseinde doula inmiddels een erkend begrip. Waar het in 2015 nog om enkele tientallen beoefenaars ging, zijn er nu ruim 1.500 geregistreerde doula’s aangesloten bij de National End-of-Life Doula Alliance (NEDA), naast honderden anderen die onafhankelijk werken.
Bekendheid na de coronapandemie
De beweging kreeg vooral bekendheid na de coronapandemie, toen de behoefte aan persoonlijke, niet-medische begeleiding bij sterven sterk toenam. In veel Amerikaanse staten – en ook in sommige plaatsen in Engeland – bieden hospiceorganisaties inmiddels zelfs doula-diensten aan als aanvulling op de reguliere palliatieve zorg. Daarmee is de levenseinde doula geen niche meer, maar een serieuze schakel geworden in de moderne stervenscultuur.
In Nederland is de levenseinde doula nog niet echt ingeburgerd, vertelt Jetty. ,,Het is hier nog hartstikke nieuw. Uitvaartprofessionals kennen het helemaal niet. Een enkeling misschien, maar over het algemeen is er nog veel onwetendheid.”

Quote: ‘In Amerika lopen ze altijd vijf jaar voor op ons, maar het waait vanzelf over’ 

Volgens haar wordt er ook nog vaak in termen van concurrentie gedacht. ,,Alsof wij het werk van bestaande zorg- of uitvaartprofessionals zouden overnemen”, zegt Jetty na een korte stilte. ,,Een geboortedoula neemt het werk van een kraamverzorger of verpleegkundige toch ook niet over? Waar de uitvaartbegeleider de regisseur is van de praktische kant, richt de doula zich juist op de emotionele, sociale en spirituele aspecten. Dat zijn andere taken, die niet altijd passen binnen de mogelijkheden van de bestaande rollen. Hoe waardevol is het dan als zij mensen kunnen doorverwijzen? Wij zijn er om te ontlasten, niet om te vervangen. Doulas verstoten niemand. Dat is belangrijk om te benadrukken, want het wordt nog te vaak verkeerd begrepen.”  Wel verwacht Jetty dat de levenseinde doula ook in Nederland steeds belangrijker wordt voor de begeleiding van mensen in hun laatste levensfase. ,,In Amerika lopen ze altijd vijf jaar voor op ons, maar het waait vanzelf over. Met de geboortedoula’s ging het precies zo.”
,,Maar nogmaals: zoiets kost tijd. Je kunt niet zomaar morgen een bordje aan je deur hangen met ‘levenseinde doula’ en verwachten dat mensen in rijen dik voor je deur staan. Het werk is hier nieuw en moet echt nog geïntegreerd worden in de samenleving. Het gaat nu om zaadjes planten, steeds opnieuw, zodat het kan groeien.”
Geen medische gebeurtenis
Wel gaat dat zeker gebeuren, herhaalt Jetty. ,,Mensen worden bewuster. Ze willen hun leven én hun dood zelf vormgeven. De dood is geen medische gebeurtenis. Het is een levenseinde. Dat verdient aandacht.” Een doula geeft die aandacht, vervolgt ze. ,,Het is hart-en-ziel-werk. Het is ook absoluut geen werk waar je rijk van wordt. Je kunt niet het onmogelijke vragen, want het wordt niet vergoed. Daar ga ik overigens ook niet mijn best voor doen. Dat zou betekenen dat wij doula’s met zorgverzekeraars om tafel moeten, en dan krijg je weer te maken met regels en protocollen. Of we moeten straks verantwoorden waar we zijn geweest. Laat dat nou precies zijn wat een doula niet wil. Het gaat in dit vak om menselijkheid – iets dat je met geen enkele papieren richtlijn kunt regelen.”

www.levenseindedoula.nl

Kader: Vier tips van een levenseinde doula Jetty Oosterman

1. Praat op tijd over het levenseinde
Praten over het levenseinde is niet morbide, maar juist bevrijdend. Wie in een vroeg stadium woorden durft te geven aan zijn angsten, wensen en twijfels, voorkomt onnodige spanning in die laatste fase. De dood komt er niet sneller door, maar wordt er wél minder beangstigend van.
2. Maak losse eindjes af
Er zijn vaak meer open eindjes dan we denken: praktische zaken, maar ook emotionele. Een vergeten ruzie, een onuitgesproken dankjewel, een onaf plan. Door eerder orde te scheppen, zowel op papier als in gevoel, ontstaat rust.
3. Wacht niet op ‘later’
Vraag jezelf eens af: Als ik nog een half jaar of een maand te leven had, wat zou ik dan willen doen? Doe dat nú. Niet alles hoeft groots of meeslepend te zijn; soms zit betekenis juist in kleine dingen – dat ene etentje, dat uitstapje, dat gesprek. ‘Later’ is niet iets in de verte. Later is allang begonnen.
4. Leef met het besef van eindigheid
De dood hoort bij het leven, maar we vergeten het graag. Wie zich bewust is van de eindigheid, leeft vaak voller, eerlijker, liefdevoller. Zoals het oude gezegde zegt: Van het concert des levens krijgt niemand een program. Juist dat maakt ieder moment zo kostbaar.”

***********************************************************************************************************************************************

Stentor 13-12-25: ‘Rouw is gewoon hard werken’
Elk jaar is het op de tweede zondag van december Wereldlichtjesdag en worden en om 19:00 kaarsjes gebrand voor overleden kinderen en andere personen die worden gemist. Jetty Oosterman uit Terwolde, van Wereldlichtjesdag Apeldoorn, steekt dit jaar een kaarsje aan voor haar kleinkind. Wie of wat vormen haar ‘kruis, anker en hart?’       – Till Behne

***********************************************************************************************************************************************

In oktober 2024 verscheen er een interview in ‘Happinez’ over het werk van een levenseindedoula. Samen met twee anderen mag ik daar wat over vertellen.

***********************************************************************************************************************************************

 

Podcast met Rolien Scheepbouwer van “de Veerkrachtige Vrouw”, eind 2023. over mijn loopbaan, de RE-training, Twin Flames etc. https://www.youtube.com/watch?v=BK72YT3jBtQ

Podcast met Monique Schmink over mijn werk en mijn leven: https://open.spotify.com/episode/3CFcaL2ECLlMF6acFCrPF0?si=jdztvGEhSh6-iPocxd0Z5A&fbclid=IwAR1RCdXfF9B4Fboob-KDqqSzweX8oTsNca00xZrT-tHAlhHLOt3Gyo5j73s&nd=1

In het boek “Manuscript der Kroonjuwelen” van Gerda Duin van Vrouw en Verbinding heb ik als een van de 25 vrouwen een eigen hoofdstuk. Ook in het 10-jarig Jubileumnummer van Vrouw en Verbinding heb ik een artikel over de doula, bij de doulakaart uit het deck “de Sleutelbewaarder”. Beiden zijn ook aanwezig in de training.

 

 

Een kleine bijdrage aan de Margriet Extra van februari 2022

 

       

Artikel in het Algemeen Dagblad:

https://www.ad.nl/werk/ik-zie-in-deze-baan-elke-dag-waar-het-nu-echt-om-draait-in-het-leven~a906a950/

Wat doet een… levenseinde doula

Wie ons banenlandschap bekijkt, ziet bijzondere functies voorbijkomen. Een fieldservice-engineer, een lab-technician of een assemblagemedewerker: we hebben ze blijkbaar hard nodig, maar waarvoor en waarom? In deze serie vertelt elke week iemand over zijn of haar beroep. Vandaag: Jetty Oosterman (65), levenseindedoula uit Terwolde.

 Wat doe je als levenseinde doula precies?

,,Ik begeleid mensen die in de laatste fase van hun leven zitten. Maar wat ik precies doe is per persoon verschillend. Ik weet van tevoren niet hoe mijn takenpakket eruitziet. De ene wil dat je meegaat naar ziekenhuisafspraken, maar er zijn ook mensen die een groot geheim willen delen. Zoals een buitenechtelijk kind of een issue in de familie. Het is alles wat iemand nodig heeft dat de medische zorg niet kan bieden. Dat maakt dit beroep zo uniek.’’

Dan zul je vast veel emotionele verhalen horen

,,Er vallen veel muren weg als mensen beseffen dat ze in hun laatste fase zitten. Als doula ga je niet alleen mee in het verdriet, maar ook in een droom. Wat kan er nog wel. Je ziet mensen soms helemaal opbloeien. Het maken van een verbinding met mensen is zo mooi. Een ander deel van je werk kan ook een stuk relatietherapie zijn. Het leven van twee mensen staat na de diagnose soms ineens on hold. Eerst ging je nog alle twee je eigen gang, maar als je uit het niets 24 uur met elkaar opgescheept, kan dat problemen geven. Dan is het heel mooi als je een brug tussen kunt vormen.’’

Hoe ben je begonnen?

,,Ik sprak al vaker op begrafenissen namens nabestaanden. Dan werd ik ingeschakeld door een uitvaartondernemer. De laatste jaren merkte ik dat mensen mij al in een vroeger stadium benaderde. Ze vroegen me of ik bij hen kwam als ze niet meer lang te leven hadden. Toen kwam ik erachter dat een end of life doula al bestond ik Amerika. Ik heb vervolgens diverse trainingen gevolgd en nu is het mijn missie om dit nieuwe beroep op de Nederlandse kaart te zetten.’’

Hoe is het als je iemand een tijd zo intensief begeleid en die persoon is er dan niet meer?

,,Dat is heel heftig. Dat voelt bijna alsof je een dierbare vriend hebt verloren. Je bouwt echt een band met iemand op. Na het overlijden van iemand is het belangrijk dat je een persoon hebt waarmee je dat kunt delen. Een partner, collega of een vriend. Dat is wel zo prettig.’’

Ben als doula elke dag bij iemand?

,,Het is geen baan van veertig uur in de week. Dat gaat niet, ook emotioneel niet. Levenseinde doula zijn is iets wat mensen erbij doen. Je hoeft dan ook niet altijd beschikbaar te zijn. Het is erg wisselend.’’

 Werk je veel met oudere mensen?

,,Het is voor alle leeftijden. Ik kom vooral bij mensen, en dat zijn vaak vijftigers en zestigers, die bewust in het leven staan en bewust uit het leven willen gaan. Niet iedereen zal behoefte hebben aan een levenseinde doula. Maar we zijn er voor die mensen die dat wel hebben. Daarbij is het wel belangrijk dat we een klik hebben. De mensen met wie je werkt kiezen heel bewust voor jou.

Wat vind je het mooiste aan je werk?

,,Dat je er steeds aan wordt herinnert waar het nou om draait in het leven. Het kan van het ene op het andere moment afgelopen zijn. Dat heb ik zelf onlangs ook meegemaakt. In mei had ik corona en lag ik op de intensive care. Ik zat echt dicht bij de dood, al voelde ik ook dat het kennelijk mijn tijd nog niet was. Dat maakt je heel bewust van wat het belangrijkste in het leven is.’’

En wat is het lastigst?

,,Wat ik persoonlijk heel lastig vind als iemand in een slachtofferrol blijft hangen. Als iemand in die rol zit, kan je die niet bereiken. Die persoon staat dan nergens voor open. Doula zijn is diep mensenwerk. Het is lastig, maar ook prachtig.’’

Wil je dit ook na je pensioen blijven doen?

,,Absoluut. Al denk ik niet in termen als pensioen. Ik zie dit als mijn nieuwe missie. Ik word heel blij van dit werk. Daarnaast kan ik zelf mijn dagen inplannen, wat ook heel prettig is. Dit is een bijzonder vak. Dat wil ik nog lange tijd blijven doen.’’

 

*****************************************************************************************************************************

Artikel op Linda.nl: https://www.linda.nl/persoonlijk/levenseinde-doula-jetty-oosterman/

Jetty Oosterman is levenseinde doula: ‘We zijn niet genoeg met de dood bezig’

Als levenseinde doula begeleidt Jetty Oosterman mensen in de laatste fase van hun leven. Vaak vijftigers of zestigers die ziek zijn en te horen hebben gekregen dat ze niet veel tijd meer hebben.

Aan LINDA.nl vertelt ze over het werk dat haar zelf regelmatig nog raakt.

“Als levenseinde doula heb ik geen vast takenpakket”, vertelt Oosterman. “Ik zorg ervoor dat de laatste levensfase zo prettig mogelijk is. Het is flexibel en ik weet van tevoren nooit wat iemand precies van mij verwacht.”

Het zijn doorgaans geen bejaarden die aankloppen voor de hulp van Oosterman, maar vijftigers of zestiger die te horen hebben gekregen dat ze niet lang meer zullen leven. En het zijn vrijwel altijd mensen met een rugzakje. “Mensen die eerder in hun leven zijn geconfronteerd met de dood doordat ze een kindje zijn verloren of zijn wakker geschud door het overlijden van een leeftijdsgenoot.”

Die mensen voeren een intakegesprek met Oosterman. Heeft ze een klik met de cliënt, dan helpt ze waar mogelijk. “De een wil dat je meegaat naar de ziekenhuisafspraken, de ander wil een groot geheim delen wat nog nooit met iemand gedeeld is: een kind waar niemand het bestaan vanaf weet of een buitenechtelijke relatie. Het kan zijn dat ik de schaduwweduwe of -weduwnaar op de hoogte moet houden van de ontwikkelingen. Ik heb contact met dierbaren en spreek op uitvaarten.”

Een naderend einde zorgt ook vaak voor spanning in de relatie. “Dan wil de een dat de ander er alles aan doet om op te knappen: chemokuren, medicatie. Terwijl de ander vindt dat het klaar is en niet meer wil. Zeker als daar niet over gesproken wordt, is dat lastig. Ik vind het prachtig als het mij lukt om die mensen weer te verbinden.”

Ze vervolgt: “Ik heb vaker gehoord dat mensen zeiden: ‘Als je relatie niet goed is, stop er dan mee.’ De relaties van bijna stervenden die niet heel goed waren, kwamen enorm onder druk te staan door de aankomende dood. Die persoonlijke verhalen hebben mij aan het denken gezet en ervoor gezorgd dat ik uiteindelijk zelf ook een punt achter mijn huwelijk heb gezet. Het was niet slecht, maar niet vervullend genoeg voor de komende dertig jaar.”

Onlangs organiseerde de levenseinde doula een avond voor de dierbaren van een vrouw die had gekozen voor euthanasie. “Ze had iedereen die belangrijk voor haar was uitgenodigd. Er werd koffie en wijn gedronken, gelachen en veel gehuild. Ik was uitgenodigd om de uitvaartspeech alvast vorm te geven. De volgende ochtend zou de euthanasie plaatsvinden, maar in de nacht na die bijeenkomst sliep ze zelf in. Zó bijzonder.”

De dingen die ze meemaakt, beroeren haar. Soms, als ze ’s avonds op de bank zit, pinkt ze een traantje weg. “Het zou niet goed zijn als het me niet meer zou raken, maar natuurlijk wen je er ook aan. Je moet stevig in je schoenen staan en goed voor jezelf zorgen. Dat doe ik.”

Oosterman keek de dood onlangs zelf in de ogen. “Ik kom net uit het ziekenhuis. Heb met corona op de intensive care gelegen. Nog nooit was ik zo dichtbij de dood. Dat doet wat met je. Het verandert je. Ik vond het bijzonder om te merken dat ik niet bang ben voor het einde. Deze ervaring heeft invloed op mij, maar zal dat ook hebben op mijn werk.”

Terwijl ze thuis herstelt, vertelt ze: “We zijn niet genoeg met de dood bezig. Het zou mooi zijn als het een groter onderdeel van ons leven wordt. Als we het bespreekbaar kunnen maken. Dat kan de angst wegnemen en ingewikkelde situaties voorkomen. Sommigen praten hier nooit over, begraven hun moeder maar blijven met een schuldgevoel achter. Had ze niet liever gecremeerd willen worden? Een voorval als dat met voetballer Christian Eriksen, die gereanimeerd moest worden op het voetbalveld, kan de aanleiding zijn voor een gesprek zijn. Pak het moment als het daar is.”

 

Terug naar Blog overzicht